كه ملتبس بود به حق به اين معنى كه آنچه آفريديم بر طبق مصلحت و مقتضاى حكمت متضمن فوائد عظيمه و نفعهاى جسيمه بود وَ أَجَلٍ مُسَمًّى و نيافريديم اين اشيا را مكر آفريدنى كه ملتبس بود بتقدير اجلى معين نام برده شده و مقرر كرده شده كه تا بعضى از آن به مقتضاى اعمال خود ثواب و عقاب يابند وَ الَّذِينَ كَفَرُوا و آنان كه نگرويدند و تصديق نشئهء آخرت نكردند عَمَّا أُنْذِرُوا از آنچه انذار كرده شدند ار عقاب اخروى مُعْرِضُونَ اعراض كنندگانند . بنا برين ترجمه كلمهء « ما » موصوله است و ميتواند كه به معنى مصدرى باشد تا آنكه مدخول خود را نيز به مصدريت فروز آرد به اين تقدير كه « و الذين كفروا عن انذارهم معرضون » يعنى آنان كه كافر شدند از بيم كردن انبيا اعراض كننده‌اند قُلْ بگو اى محمد مر مشركان را أَ رَأَيْتُمْ اى اخبرونى يعنى خبر دهيد مرا ما تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ آنچه را كه شما ميخوانيد و عبادت ميكنيد بجز از خداى بر حق أَرُونِي خبر دهيد مرا ما ذا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ چه آفريده‌اند از زمين ؟ ازين ترجمه معلوم شد كه « أ رأيتم » و « ارونى » هر دو به معنى « اخبرونى » است و چون يك اخبار كافيست بنا برين « ارونى » تأكيد « أ رأيتم » خواهد بود مثل آنكه شخصى بطرين تأكيد گويد خبر دهيد و خبر دهيد مرا كه فلان مقدمه چونست أَمْ لَهُمْ شِرْكٌ آيا مر معبودان ايشان راست شركتى با خداى تعالى فِي السَّماواتِ در خلق آسمانها كه تا بسبب اين شراكت مستحق عبادت شوند . تخصيص سماوات اشارت بر اينست كه هر گاه در اعظم و ارفع اشيا شريك نباشند پس در خلق امور ديگر بطريق اولى نخواهند بود ائْتُونِي بِكِتابٍ بياريد به من كتابى كه بشما آمده باشد مِنْ قَبْلِ هذا پيش از آمدن قرآن أَوْ أَثارَةٍ مِنْ عِلْمٍ يا بياريد بقيه‌اى از علم اولين كه باقى مانده باشد نزد شما و دلالت كند بر آن كتاب و باقى مانده از علم بر اينكه غير معبود بر حق را عبادت توان نمود إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ اگر باشيد شما راست گويان در دعوى خود ، و چون كسى كه خود خلقت چيزى كند و يا شريك در خلقت آسمان و زمين باشد نزد عقل استحقاق عبادت دارد پس مراد از مجموع